{"id":6003,"date":"2019-09-04T12:49:39","date_gmt":"2019-09-04T10:49:39","guid":{"rendered":"https:\/\/wartapoznan.pl\/?page_id=6003"},"modified":"2023-08-11T11:46:51","modified_gmt":"2023-08-11T09:46:51","slug":"rok-1929-warty-poznan-kontra-philips-eindhoven-pierwszy-w-polsce-mecz-transmitowany-przez-radio","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/wartapoznan.pl\/index.php\/rok-1929-warty-poznan-kontra-philips-eindhoven-pierwszy-w-polsce-mecz-transmitowany-przez-radio\/","title":{"rendered":"Rok 1929: Warty Pozna\u0144 kontra Philips Eindhoven \u2013 pierwszy w Polsce mecz transmitowany przez radio"},"content":{"rendered":"

– Gra pan w pi\u0142k\u0119, zna si\u0119 pan na tym, to my postawimy mikrofony, a pan b\u0119dzie gada\u0142 o tym, co si\u0119 dzieje na boisku <\/em>\u2013 us\u0142ysza\u0142 Ludomir Budzi\u0144ski od dyrektora Radia Pozna\u0144skiego, Kazimierza Okoniewskiego. Legendarny sprawozdawca zgodzi\u0142 si\u0119 i 11 sierpnia 1929 roku przeprowadzi\u0142 pierwsz\u0105 w historii polskiego radia relacj\u0119 na \u017cywo z meczu pi\u0142karskiego \u2013 towarzyskiego spotkania Warty Pozna\u0144 z Philipsem Eindhoven. \u201eZieloni\u201d pokonali \u00f3wczesnego mistrza Holandii 5:2.<\/strong><\/p>\n

\"Warta<\/p>\n

W 1929 roku Warta Pozna\u0144 by\u0142a ju\u017c niemal pe\u0142noletnia. W czerwcu obchodzi\u0142a 17. rocznic\u0119 istnienia, a na koniec roku pi\u0142karze \u015bwi\u0119towali pierwszy w historii swojej i wielkopolskiego futbolu tytu\u0142 mistrza Polski. Wielosekcyjny klub by\u0142 instytucj\u0105 w mie\u015bcie \u2013 ju\u017c wtedy i przez ca\u0142\u0105 kolejn\u0105 dekad\u0119 \u017cadna inna organizacja sportowa nie mog\u0142a nawet r\u00f3wna\u0107 si\u0119 popularno\u015bci\u0105 z Wart\u0105 Pozna\u0144. To wtedy \u201eZieloni\u201d zapisali si\u0119 te\u017c w dziejach polskiej radiofonii.<\/p>\n

Osiem prostok\u0105t\u00f3w na boisku<\/h3>\n

Relacje na \u017cywo z mecz\u00f3w pi\u0142karskich nie by\u0142y w\u00f3wczas specjalnie popularne. W Anglii, kolebce futbolu, pierwsz\u0105 tak\u0105 transmisj\u0119 na falach radiowych stacja BBC przeprowadzi\u0142a w styczniu 1927 roku, z ligowego pojedynku Arsenalu z Sheffield Wednesday. Wydano specjaln\u0105, bardzo pomys\u0142ow\u0105 broszur\u0119, na kt\u00f3rej boisko by\u0142o podzielone na osiem prostok\u0105t\u00f3w. W czasie relacji sprawozdawca opowiada\u0142, w kt\u00f3rym kwadracie znajduje si\u0119 pi\u0142ka\u2026<\/p>\n

\"RadioUmowny podzia\u0142 boiska na osiem prostok\u0105t\u00f3w mia\u0142 pomaga\u0107 radios\u0142uchaczom podczas transmisji<\/small><\/em><\/center>Rozw\u00f3j tej formy komunikacji z kibicami pi\u0142karskimi hamowa\u0142y jednak same kluby, kt\u00f3re dopatrywa\u0142y si\u0119 zwi\u0105zku mi\u0119dzy rosn\u0105c\u0105 liczb\u0105 transmisji, a spadkiem frekwencji na stadionach. W po\u0142owie 1931 roku w\u0142adze Ligi Angielskiej wprowadzi\u0142y zakaz puszczania w eter transmisji z mecz\u00f3w pi\u0142karskich. Zakaz przetrwa\u0142 a\u017c do pierwszych lat po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n

Ogniwo \u0142\u0105cz\u0105ce z cywilizacj\u0105<\/h3>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do Poznania ko\u0144c\u00f3wki lat 20. XX wieku. Od 1927 roku w stolicy Wielkopolski dzia\u0142a\u0142o Radio Pozna\u0144skie. \u201eStworzyli\u015bmy dalsze ogniwo \u0142\u0105cz\u0105ce nar\u00f3d polski z cywilizacj\u0105 \u015bwiata\u201d<\/em> \u2013 obwie\u015bci\u0142 podczas pierwszej emisji prezydent miasta, Cyryl Ratajski. Lokalni pasjonaci radiofonii stworzyli rozg\u0142o\u015bni\u0119, nie mog\u0105c si\u0119 doczeka\u0107, a\u017c decyzj\u0119 o budowie radiostacji w Poznaniu wydadz\u0105 w\u0142adze w Warszawie.<\/p>\n

\"LudomirLudomir Budzi\u0144ski w swoim \u017cywiole; \u017ar\u00f3d\u0142o: Radio Pozna\u0144<\/small><\/em><\/center>Na pojawienie si\u0119 sportu na pozna\u0144skiej antenie trzeba by\u0142o jednak troch\u0119 poczeka\u0107. Sprzyjaj\u0105ce okoliczno\u015bci pojawi\u0142y si\u0119 w 1929 roku. Pozna\u0144 by\u0142 gospodarzem Powszechnej Wystawy Krajowej (PeWuKa). Od maja do wrze\u015bnia na zorganizowanej z ogromnym rozmachem imprezie, prezentowano wszystko, co najlepsze w kraju, kt\u00f3ry \u015bwi\u0119towa\u0142 10-lecie odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. \u2013 Kr\u00f3tko przed otwarciem PeWuKi rozesz\u0142a si\u0119 po mie\u015bcie wiadomo\u015b\u0107, \u017ce ma przyjecha\u0107 do Poznania dru\u017cyna mistrza Holandii, Philips Eindhoven<\/em> \u2013 wspomina\u0142 kulisy tamtego wydarzenia Ludomir Budzi\u0144ski. Jego relacj\u0119 znamy z reporta\u017cu pt. \u201eLudek\u201d, przygotowanego w 1995 roku przez TVP. – Przypadek zrz\u0105dzi\u0142, \u017ce przedstawicielem Philipsa w Poznaniu by\u0142 m\u0142odszy brat mojego kolegi szkolnego, jeszcze z czas\u00f3w pruskich, z gimnazjum Fryderyka Wilhelma. Zrobi\u0142 wszystko, \u017ceby nam\u00f3wi\u0107 dyrektora Okoniewskiego do urz\u0105dzenia pierwszej transmisji z meczu pi\u0142ki no\u017cnej na antenie polskiego radia.<\/em><\/p>\n

Pi\u0119ciu reprezentant\u00f3w Holandii<\/h3>\n

Philips Einhoven, dzi\u015b znany jako PSV (Philips Sport Vereniging) by\u0142 pierwsz\u0105 dru\u017cyn\u0105 z Holandii, kt\u00f3ra go\u015bci\u0142a na ziemiach Rzeczypospolitej. Budzi\u0142a wi\u0119c zrozumia\u0142e zainteresowanie. Prasa prze\u015bciga\u0142a si\u0119 w publikowaniu ciekawostek na temat przybysz\u00f3w z zachodu: „Dru\u017cyna holenderska rekrutuje si\u0119 spo\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w znanego przedsi\u0119biorstwa radjotechnicznego Philipsa, zatrudniaj\u0105cego oko\u0142o 35 000 os\u00f3b w Eindhoven (Holandia)”<\/em>.<\/p>\n

\"Dru\u017cynaDru\u017cyna Philipsa Eindhoven z 1929 roku, gdy gra\u0142a z Wart\u0105 Pozna\u0144<\/small><\/em><\/center>W sk\u0142adzie zespo\u0142u, ju\u017c wtedy wyst\u0119puj\u0105cego w koszulkach w charakterystyczne, pionowe pasy, gra\u0142o pi\u0119ciu reprezentant\u00f3w Holandii. Byli to: prawy obro\u0144ca Sjef van Run, \u015brodkowy pomocnik Theo Hermens, lewy \u0142\u0105cznik Jan van den Broek, lewoskrzyd\u0142owy Kees de Visser oraz lewy pomocnik i zarazem kapitan PSV Ad van Eerd. Wszyscy zaprezentowali si\u0119 na boisku w Poznaniu, ale van Eerd musia\u0142 je przedwcze\u015bnie opu\u015bci\u0107 ze wzgl\u0119du na kontuzj\u0119 nogi.<\/p>\n

\"\"A\u017c pi\u0119ciu graczy Philipsa by\u0142o w\u00f3wczas reprezentantami kraju. To mecz Holandii z Belgi\u0105<\/small><\/em><\/center>Przed przyjazdem do Polski Philips wygra\u0142 regionalne rozgrywki, a nast\u0119pnie zwyci\u0119\u017cy\u0142 w 6 z 8 mecz\u00f3w fina\u0142owych z udzia\u0142em najlepszych holenderskich ekip. Tytu\u0142 najlepszej dru\u017cyny w kraju wywalczy\u0142 w\u00f3wczas po raz pierwszy. Dzi\u015b ma na koncie 24 mistrzostwa a ponadto m.in. Puchar Europy z 1988 roku i Puchar UEFA zdobyty 10 lat wcze\u015bniej.<\/p>\n

Warta Pozna\u0144 – wicemistrz w drodze po tytu\u0142<\/h3>\n

Gdyby w okresie mi\u0119dzywojennym toczy\u0142aby si\u0119 walka o europejskie puchary, w znanej nam dzi\u015b formule, Warta Pozna\u0144 wyst\u0119powa\u0142aby w nich regularnie. Najlepszy klub Wielkopolski by\u0142 w\u015br\u00f3d za\u0142o\u017cycieli ligi pi\u0142karskiej w Polsce w 1927 roku. W pierwszej edycji \u201eZieloni\u201d sko\u0144czyli rozgrywki na 3. miejscu. Rok p\u00f3\u017aniej zostali wicemistrzem kraju. W sierpniu 1929 roku, tu\u017c przed meczem z Philipsem rozbili 5:0 Ruch Hajduki Wielkie i po 14 kolejkach byli w tabeli tylko za Wis\u0142\u0105 Krak\u00f3w, zreszt\u0105 ze strat\u0105 zaledwie punktu. Na koniec rozgrywek to jednak zesp\u00f3\u0142 prowadzony przez w\u0119gierskiego trenera Bel\u0119 Fursta zaj\u0105\u0142 pierwsze miejsce i zdoby\u0142 pierwsze mistrzostwo Polski dla Warty Pozna\u0144.<\/p>\n

\"WartaWarta Pozna\u0144 – pi\u0142karscy mistrzowie Polski z 1929 roku<\/small><\/em><\/center>Gwiazdami tamtej dru\u017cyny byli reprezentanci Polski, 30-letni napastnik Wawrzyniec Stali\u0144ski (11 goli w 13 meczach w barwach narodowych), znakomity bramkarz Marian Fontowicz, jeden z najlepszych zawodnik\u00f3w w kraju na tej pozycji w 20-leciu mi\u0119dzywojennym – \u015bwietny w grze na przedpolu. Ponadto napastnik W\u0142adys\u0142aw Przybysz (wicekr\u00f3l strzelc\u00f3w ligi w 1929 roku) czy, buduj\u0105cy dopiero swoj\u0105 pozycj\u0119 w zespole, 20-letni w\u00f3wczas Fryderyk Scherfke, strzelec pierwszego gola dla Polski w historii mistrzostw \u015bwiata (1938 rok).<\/p>\n

Fryderyk Scherfke, W\u0142adys\u0142aw Przybysz i inny by\u0142y kadrowicz, obro\u0144ca Micha\u0142 Flieger, nie zagrali przeciwko Holendrom. Wyst\u0105pi\u0142 m.in. brat Fryderyka, Gunther Scherfke.<\/p>\n

„Zieloni” lepsi, cho\u0107 nieskuteczni<\/h3>\n

Bohaterem pozna\u0144skiej dru\u017cyny w niedziel\u0119, 11 sierpnia 1929 roku by\u0142 napastnik Edmund Rochowicz (w Warcie Pozna\u0144 nie tylko gra\u0142 w pi\u0142k\u0119, ale te\u017c biega\u0142 na d\u0142ugich i \u015brednich dystansach). Tamtego popo\u0142udnia trzy razy wpakowa\u0142 pi\u0142k\u0119 do bramki go\u015bci z Eindhoven. Czwartego trafienia, na 6:2, s\u0119dzia nie uzna\u0142 z powodu spalonego.
\nW obecno\u015bci liczniejszej ni\u017c zwykle widowni – na stadion przy ul. Rolnej przyby\u0142o, wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, od 4 do 6 tys. widz\u00f3w – Warta Pozna\u0144 wygra\u0142a zas\u0142u\u017cenie, mimo \u017ce brakowa\u0142o skuteczno\u015bci. „Atak pod bramk\u0105 gra\u0142 zbyt nerwowo i dlatego tyle pud\u0142owa\u0142 z pozycyj, kt\u00f3re prosi\u0142y si\u0119 o bramki”<\/em> \u2013 czytamy w relacji.<\/p>\n

\"WawrzyniecWawrzyniec Stali\u0144ski, gwiazda Warty Pozna\u0144 w latach 20. XX wieku<\/small><\/em><\/center>O zespole holenderskim \u201ePrzegl\u0105d Sportowy\u201d pisa\u0142: \u201eCh\u0142opcy m\u0142odzi (bramkarz 17-letni) wzrostem jakby dobrani, dobrze wzajem rozumiej\u0105cy si\u0119 i zgrani. Technicznie wykazali du\u017ce opanowanie, pokazuj\u0105c doskona\u0142\u0105 gr\u0119 g\u0142\u00f3wkami, ostry strza\u0142, dobre ustawianie si\u0119 i skuteczne mylenie przeciwnika. Spos\u00f3b gry jednak typowo niemiecki: d\u0142ugie podania, przy cz\u0119stem wykorzystywaniu skrzyde\u0142, bez wi\u0119kszej finezji kombinacyjnej. Gr\u0105 fair pozostawili jaknajlepsze wra\u017cenie\u201d<\/em>.<\/p>\n

Po wyje\u017adzie z Poznania Philips go\u015bci\u0142 jeszcze w Krakowie (0:4 z Wis\u0142\u0105), \u0141odzi (5:1 z \u0141KS) i Warszawie (1:2 z po\u0142\u0105czonymi si\u0142ami Legii i Warszawianki).<\/p>\n

Ludomir Budzi\u0144ski – konstruktor, pi\u0142karz, student<\/h3>\n

Kto wie, czy nie wi\u0119ksz\u0105 sensacj\u0119 ni\u017c Holendrzy przy Rolnej, wzbudzi\u0142 podczas tego meczu Ludomir Budzi\u0144ski. Siedzia\u0142 na drewnianym dachu krytej trybuny nieistniej\u0105cego ju\u017c stadionu i bez chwili wytchnienia relacjonowa\u0142 wydarzenia z boiska. – Najbardziej bawi\u0142o mnie, jak koledzy gracze po ka\u017cdym golu patrzyli na mnie, jak ja reaguj\u0119 na bramk\u0119<\/em> \u2013 wspomina\u0142 komentator.<\/p>\n

\"\"Najlepszy widok na boisko stadionu przy Rolnej by\u0142 z dachu drewnianej trybuny. Pewnie dlatego Ludomir Budzi\u0144ski komentowa\u0142 mecz z tego miejsca<\/small><\/em><\/center>Warto na chwil\u0119 zatrzyma\u0107 si\u0119 przy niezwyk\u0142ej osobie Ludomira Budzi\u0144skiego. Urodzony w 1906 roku, jako nastolatek zafascynowany radiofoni\u0105 skonstruowa\u0142 odbiornik kryszta\u0142kowy, a nast\u0119pnie, jeszcze w liceum zbudowa\u0142 dla szko\u0142y wielolampowy nadajnik. Gdy w wieku 23 lat zosta\u0142 sprawozdawc\u0105 z meczu Warty Pozna\u0144 z Philipsem Eindhoven, by\u0142 studentem\u2026 medycyny.<\/p>\n

Ale ci\u0105gn\u0119\u0142o go do radia. Mia\u0142 odpowiedni g\u0142os, pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 pi\u0119kn\u0105 polszczyzn\u0105, opowiada\u0142 z werw\u0105 i w spos\u00f3b bardzo plastyczny. Na stadionie przy ul Rolnej Ludomir Budzi\u0144ski znalaz\u0142 si\u0119 z mikrofonem nieprzypadkowo, bo sam gra\u0142 w pi\u0142k\u0119 w ekipie \u201eZielonych\u201d. Co prawda w jej g\u0142\u0119bokim zapleczu, w zaledwie trzeciej dru\u017cynie klubowej, ale jednak.<\/p>\n

Dodatkowa linia telefoniczna<\/h3>\n

Decyzja o przeprowadzenia relacji z pojedynku Warty z Holendrami zapad\u0142a tydzie\u0144 przed meczem. Nieco wbrew woli klubu, kt\u00f3ry obawia\u0142 si\u0119 o to, \u017ce ludzie zostan\u0105 w domach, przy radioodbiornikach, a trybuny b\u0119d\u0105 \u015bwieci\u0142y pustkami. Obawy si\u0119 nie potwierdzi\u0142y.<\/p>\n

\"MiejscaTak wygl\u0105da\u0142a trybuna z miejscami stoj\u0105cymi na stadionie Warty Pozna\u0144 przy ul. Rolnej<\/small><\/em><\/center>Radio (a w\u0142a\u015bciwie w\u00f3wczas Radjo) Pozna\u0144skie by\u0142o partnerem Philipsa. Zaopatrywa\u0142o si\u0119 u niego m.in. w \u017car\u00f3wki i lampy nadawcze. Przedstawicielowi holenderskiej firmy zale\u017ca\u0142o na nag\u0142o\u015bnieniu meczu z Wart\u0105 Pozna\u0144. To prawdopodobnie w imi\u0119 dobrych relacji z Philipsem dyrektor Kazimierz Okoniewski zarz\u0105dzi\u0142 przeprowadzenie relacji z tego spotkania pi\u0142karskiego.<\/p>\n

– Gra pan w pi\u0142k\u0119, zna si\u0119 pan na tym, to my postawimy mikrofony, a pan b\u0119dzie gada\u0142 o tym, co si\u0119 dzieje na boisku<\/em> \u2013 powiedzia\u0142 szef rozg\u0142o\u015bni do Ludomira Budzi\u0144skiego, kt\u00f3ry by\u0142 idealnym kandydatem na komentatora. – To takie proste nie jest, bo to pierwsza transmisja, ale przyjmuj\u0119 propozycj\u0119 i bardzo si\u0119 ciesz\u0119<\/em> \u2013 odpar\u0142 zainteresowany. Przygotowania ruszy\u0142y pe\u0142n\u0105 par\u0105.<\/p>\n

Na stadion przy ul. Rolnej trzeba by\u0142o poprowadzi\u0107 dodatkow\u0105 lini\u0119 telefoniczn\u0105 z puszki przy zak\u0142adach Cegielskiego. \u2013 Linia mia\u0142a oko\u0142o kilometra, prowadzi\u0142a przez pole mi\u0119dzy Cegielskim a boiskiem przy Rolnej. Konieczne by\u0142o wkopanie s\u0142up\u00f3w o du\u017cej wysoko\u015bci, \u017ceby ch\u0142opaczki si\u0119 nie bawi\u0142y<\/em> \u2013 opowiada\u0142 po latach Ludomir Budzi\u0144ski.<\/p>\n

Oczekiwanie jak ostatnie chwile skaza\u0144ca<\/h3>\n

Opr\u00f3cz mikrofonu sprawozdawcy, by\u0142y jeszcze dwa \u2013 jeden skierowany w stron\u0119 boiska, a drugi w nakierowany na trybuny. Wszystko to dla lepszych efekt\u00f3w akustycznych. Radiowi technicy i sam Ludomir Budzi\u0144ski dzia\u0142ali troch\u0119 po omacku. Relacja by\u0142a pionierska, nie by\u0142o za bardzo wzor\u00f3w do na\u015bladowania „Niemcy od dw\u00f3ch lat nadawali co\u015b, co by\u0142o jak\u0105\u015b skr\u00f3tow\u0105 relacj\u0105 sportow\u0105 meczu, ale mnie to absolutnie nie zadowala\u0142o. S\u0105dzi\u0142em, \u017ce moim zadaniem jest po prostu wierne \u00bbodmalowywanie\u00ab akustyczne i s\u0142owne wszystkiego dos\u0142ownie, co si\u0119 na boisku i dooko\u0142a niego dzieje. (…) Zadanie by\u0142o trudne, jak ka\u017cdy pocz\u0105tek, ale obdarzony dobr\u0105 dykcj\u0105 i no\u015bnym g\u0142osem, mia\u0142em nadziej\u0119, \u017ce kibic\u00f3w radiowych nie zawiod\u0119”<\/em> \u2013 pisa\u0142 Ludomir Budzi\u0144ski.<\/p>\n